حسين علوى مهر
320
روشها و گرايشهاى تفسيرى ( فارسى )
محمد هادى معرفت ، صاحب التمهيد فى علوم القرآن . صافى گلپايگانى ، در كتاب به سوى آفريدگار ( صاحب كتابهاى مختلف ؛ از جمله منتخب الاثر فى الامام الثانى عشر ) . دكتر محمد صادقى ، نويسندهء تفسير الفرقان . احمد عمر ، ابو حجر ، مؤلف التفسير العلمى فى الميزان . سوم : منكران تفسير علمى انديشهء علمى بودن قرآن كريم ، همانطور كه باعث جذب عدهاى شده است ، در عين حال همواره در ميان دانشمندان مخالفانى نيز داشته است . آنان معتقدند : قرآن كريم ، علوم تجربى را دربرندارد . اين گروه ضمن رد و بطلان دلايل موافقان تفسير علمى كه نمونههايى از آن گذشت ، دلايلى را مطرح كردهاند كه در اين جا به مهمترين آنها اشارت مىرود : دلايل الف . قرآن ، كتاب هدايت و تربيت انسان است كه مىخواهد انسان را به وسيلهء معارف ، عقايد ، اخلاق و احكام خود به تعالى و تكامل برساند ، در همين راستا تلاش دارد تا رابطهء انسان با خدا را تا آخرين لحظهء زندگى نگه دارد . بنابراين ، چه ضرورتى دارد كه مسائل علوم تجربى ، فلسفى و . . . و فرمولهاى آن را بيان كند . ب . بيان نمونههايى از آيات قرآن كه به نظر مىرسد اشاره به علوم طبيعى يا تجربى دارد ، تنها صرف مثال است ، نه بيان يك فرمول ، قانون و قاعدهء علمى . ج . تفسير علمى ، تفسير نيست ، بلكه انطباق فرضيات علمى بر قرآن است كه در نهايت ، نوعى تحميل عقيده به قرآن و تفسير به رأى است . د . صحابه و تابعين آگاهتر به قرآن و علوم بودهاند ، اما هيچ يك از آنان به اين نكته اشاره نكردهاند ، جز آنچه از تكاليف و احكام و مانند آن در قرآن آمده است و اين خود بهترين دليل است كه همهء علوم در قرآن نيست ، البته روشن است كه وجود علوم عربى ( ادبيات عرب ) يا علومى كه اولوا الالباب ممكن است به آن دسترسى پيدا كنند ، غير از آن چيزى است كه مفسران